Milan voor designliefhebbers: een driedaags plan

Milan is zonder discussie de designhoofdstad van Europa. De relatie van de stad met architectuur, industrieel ontwerp, mode en toegepaste kunsten is geen recente marketingexercitie — het loopt door het weefsel van de stad op een manier waarop Rome’s antieke lagen door Rome lopen. Showrooms van wereldwijde meubel- en verlichtingsmerken bezetten hele straten. Voormalige fabrieken zijn omgebouwd tot culturele stichtingen met meer ambitie dan de meeste nationale musea. Architecten die de twintigste eeuw hielpen definiëren, bouwden hun meest persoonlijke werk hier. Dit driedaagse plan beweegt doelbewust door die wereld: van de canonieke instellingen van de Triennale en de Fondazione Prada, door het levende experiment van Porta Nuova en Isola, naar de verfijnde showrooms van het Quadrilatero della Moda en Via Durini. De route is wandelbaar op een ontspannen tempo, met metroverbindingen waar de afstanden dat rechtvaardigen.

Als je bezoekt tijdens de Milan Design Week in april, verdubbelt dit plan als Fuorisalone-ruggengraat — de meeste locaties hieronder herbergen satellietexposities tijdens de week, en de Triennale verankert doorgaans het officiële programma. Buiten april werkt hetzelfde circuit even goed; de vaste collecties en showroomcultuur zijn onafhankelijk van welke evenementenkalender dan ook.

Dag 1: Triennale, Castello-district en Brera-designwinkels

Begin de eerste ochtend bij de Triennale di Milano, gevestigd in het Palazzo dell’Arte in Parco Sempione aan de Viale Alemagna 6. De Triennale is een van de weinige instellingen in Europa die volledig gewijd zijn aan design, architectuur en toegepaste kunsten, en de tijdelijke tentoonstellingen behoren consistent tot de best geprogrammeerde in de stad. De vaste opstelling, getiteld Italia: the new epic, behandelt de geschiedenis van het Italiaans design van de jaren twintig tot heden met een ongewoon intelligente narratieve structuur — het viert niet simpelweg commercieel succes maar onderzoekt mislukking, controverse en de politieke context rondom ontwerpbeslissingen. Reken op minstens twee uur. Standaardtoegang is €10; het museum is gesloten op maandagen.

Het Parco Sempione buiten is het langzaam doorkruisen waard. Het park werd in de jaren 1880 aangelegd in de Engelse landschapsstijl en herbergt de Torre Branca, een slanke stalen toren ontworpen door Gio Ponti in 1933, die op openingsdagen uitzicht over de stad biedt voor €4 (de uren zijn onregelmatig; controleer de website vóór het bezoek). Het park loopt van de Triennale naar het Castello Sforzesco, waarvan de rode baksteen torens boven het noordelijke einde van het stadscentrum uitsteken. Het kasteel zelf is een rondgang langs de buitenkant waard, zelfs als je de musea binnenin niet bezoekt — de schaal en de gelaagdheid van renaissancetussenvoegingen op een middeleeuws fundament zijn leerzaam, en de Piazza d’Armi achter de hoofdbinnenplaats geeft een indruk van de enorme omvang van het complex. Voor de kunstcollecties van het kasteel, zie het kunst- en cultuurplan.

Loop vanuit het kasteel naar het oosten Brera in, de wijk wiens internationale reputatie als Milan’s kunstigewijk hem enigszins zelfbewust heeft gemaakt maar zijn bruikbaarheid niet heeft verminderd. De designinfrastructuur loopt hier langs Via Madonnina en Corso Garibaldi in het bijzonder. Paolo Castelli’s showroom op Via Madonnina 1 is representatief voor de Milanese showroomcultuur van het middenhoge tot hoge segment: meubelen en verlichting op investeringsniveau, tentoongesteld met de zorg die doorgaans voor galeries is voorbehouden. Vlakbij verkoopt Spotti op Corso Venezia (een korte tramrit naar het oosten) de internationale designmerken die creatief directeuren daadwerkelijk gebruiken — Muuto, HAY, &Tradition — tegen prijzen die slechts duur zijn in plaats van buitengewoon.

Lunch in Brera is eenvoudig maar vereist enige selectiviteit, aangezien de wijk toeristische marges aantrekt. Bar Brera op Via Brera 23 bedient de buurt al sinds 1955 en serveert een eerlijke panino en espresso tegen barprijzen. Voor iets substantieels serveert Osteria di Via Pre’ op Via Castel Morrone (een korte wandeling naar het oosten) degelijk Ligurisch eten, wat een Milanese traditie is die enige uitleg verdient: de negentiende-eeuwse commerciële banden van de stad met Genua brachten een permanente streng Ligurische keuken in de restaurantcultuur.

De middag is voor de designwinkels van Brera zelf. De straten rond Via Fiori Chiari en Via Formentini herbergen een concentratie onafhankelijke meubel-, verlichtings- en keramiekwinkels. Driade op Via Manzoni was ooit de belangrijkste hiervan; het heeft financiële problemen gehad maar is het waard te controleren of het in enige vorm is heropend. Betrouwbaarder zijn de showrooms van Cassina, Poltrona Frau en Kartell, verspreid over het bredere centrum en toe te voegen als korte omwegen. Kartell’s flagship op Via Carlo Cattaneo is een transparant gebouw gevuld met het kleurrijke plastic meubilair van het merk; het functioneert deels als museum van de eigen geschiedenis van het bedrijf.

Sluit de dag af met een aperitivo bij een van de bars op Via Solferino of Corso Como, de voetgangersstraat ten noorden van Corso Garibaldi die Brera verbindt met het Isola-district. Corso Como 10 — de conceptstore opgericht door Carla Sozzani in 1990 — kan nu beter worden bezocht dan morgen, aangezien de winkel open is tot 21:00 dinsdag tot en met zondag. Het assortiment omvat mode, designobjecten, boeken, muziek en een binnenplaatsrestaurant; de curatie is excentriek en persoonlijk, wat het interessanter maakt dan de meeste conceptstores hebben weten te zijn.

Dag 2: Porta Nuova, Isola en het galeriecircuit

Porta Nuova is het meest significante stuk hedendaags urbanisme in Milan en het meest consequente voorbeeld van grootschalige architectonische herontwikkeling in een Italiaanse stad in de afgelopen dertig jaar. Begin de ochtend op de Piazza Gae Aulenti, het ronde verhoogde plein dat het civiele hart van het district vormt. De omringende torens — de UniCredit Tower van César Pelli (231 m, het hoogste gebouw van Italië), de Diamond Tower van Kohn Pedersen Fox en diverse anderen — vertegenwoordigen een ongebruikelijke dichtheid van architectonische ambitie voor een Europese stad die historisch voorzichtig is geweest met hoogte.

Loop naar het zuiden langs de Via della Liberazione om de lagere Porta Nuova-ontwikkelingen te zien, dan naar het noordoosten richting het Porta Nuova en Isola-district om de Bosco Verticale te vinden, het tweetal woongebouwen op Via Gaetano de Castillia ontworpen door Boeri Studio. Voltooid in 2014, de torens ondersteunen 800 bomen en zo’n 15.000 planten op uitkragende terrassen op elke verdieping. Op straatniveau is het effect vreemd en werkelijk origineel — de gebouwen lezen als verticale tuinen op een manier die beelden niet goed overbrengen. Het zijn privéwoningen, dus je kunt alleen de buitenkant bekijken, maar dit vanuit het Biblioteca degli Alberi-park aan de zuidzijde is eenvoudig en de schaal is volledig leesbaar van daaruit.

Het Biblioteca degli Alberi (Bibliotheek der Bomen) zelf verdient een uur. Dit elf hectare grote botanische park, ontworpen door het Nederlandse landschapsstudio Inside Outside, opende in 2018 en organiseert zijn beplanting in concentrische cirkels en bosrijke gangen die zowel wetenschappelijke classificatie als de formele Italiaanse tuintraditie refereren. Het is een van de meest doordachte publieke ruimtes in een Europese stad en is meestal niet bijzonder druk buiten zomerweekenden.

Loop vanuit het park naar het noorden Isola in. De wijk is sneller gegentrificieerd dan vrijwel overal elders in Milan in het afgelopen decennium, maar behoudt enige weerstand tegen dat proces, wat een interessante wrijving produceert. Nilufar Gallery op Via della Spiga 32 (ook bereikbaar op dag 3 tijdens de Quadrilatero-route) is Nina Yashar’s buitengewone meubelen galerie, die stukken van gevestigde ontwerpers naast jongere figuren behandelt op een manier die design zo serieus neemt als de kunstmarkt de beeldende kunst neemt. Het Depot van de galerie in het Tortona-district is open op afspraak voor grote verzamelaars; de Via della Spiga-ruimte is tijdens galerietijden open voor iedereen (di–za 10:00–19:00).

Lunch in Isola wordt goed bediend door Pasticceria Sissi op Via Giovanni Battista Moroni (uitzonderlijke gebakjes, sterke koffie, lichte broodjes) of, als je een volledige maaltijd wilt, Dry Milano op Via Solferino 33, dat een ongewoon goede pizza heeft voor de prijs en kwaliteit van de Milanese markt.

De middag moet worden gestructureerd rondom welke tijdelijke tentoonstellingen er lopen. De Fondazione Feltrinelli op Viale Pasubio 5 — een laag glas-en-staalgebouw van Herzog & de Meuron voltooid in 2016 — herbergt soms architectuurtentoonstellingen naast zijn literaire programma, en het gebouw zelf is het van dichtbij bestuderen waard. De Triennale, als ze een secundaire tentoonstelling organiseert die gisteren niet was gedekt, is een terugkeer waard. Gebruik alternatief de middag om door het weefsel van Isola te wandelen, dat een hogere dichtheid van onafhankelijke studio’s, ateliers en kleine galeries heeft dan bijna overal elders in de stad.

Milan highlights walking tour

Keer terug naar het centrum via tram 33 of metro M2 van Garibaldi. Diner nabij Corso Como of in Brera is handig en de prijs-kwaliteitverhouding is beter dan in het toeristische centrum.

Dag 3: Quadrilatero della Moda, Via Durini en Fondazione Prada

De derde dag verplaatst zich naar het zuidoosten van het stadscentrum. Begin in het Quadrilatero della Moda, dat qua design het interessantst is niet voor zijn modeboetieks maar voor de concentratie designshowrooms en galeries op en rond Via della Spiga, Via Sant’Andrea en Via Gesù. Veel hiervan zijn geen winkels in de conventionele zin — het zijn afspraakshowrooms die worden onderhouden voor architecten en interieurontwerpers, maar die geïnteresseerde bezoekers toch toelaten tijdens kantooruren, met name ‘s ochtends.

De sleutelruimtes: Molteni&C en Dada op Via Rossini (meubelen en keukensystemen, met een vaste tentoonstelling gewijd aan het archief van het merk); De Padova op Corso Venezia (Italiaans modernisme in de traditie van de Milanese designwereld); Poliform op Via Manzoni (contract- en woonontwerpsystemen); Minotti op diverse locaties. De Spazio Armani op Via Manzoni 31, die het Armani/Silos designmuseum organiseert, is hier relevant — het museum (Via Bergognone 40 in het Tortona-district, niet daadwerkelijk in het Quadrilatero, maar beheersbaar als omweg) bevat Giorgio Armani’s persoonlijk archief van mode en toegepaste kunsten, en het gebouw zelf, een omgebouwd Nestlé-graanopslagcomplex uit de jaren vijftig, is prachtig aangepast.

De gids voor het Quadrilatero della Moda behandelt de modegerografie in detail; voor het designcircuit is de wandelprioriteit de noord-zuidovas tussen Via della Spiga en Corso Venezia.

Milan fashion art and design private walking tour

Lunch nabij het Quadrilatero kan worden geregeld bij Cova op Via Montenapoleone (opgericht in 1817; duur maar de pasticcerabalie doet ook ‘s ochtends echte gebakjes tijdens het lunchuur) of bij een van de trattorie op Via Borgospesso, waar de toeristische concentratie iets lager is.

De middag is voor Via Durini. Deze straat, die naar het zuiden loopt van het Duomo-gebied richting Porta Romana, is het dichtst dat Milan heeft bij een gewijd designstrookje: showrooms van B&B Italia, Cassina (de belangrijkste flagship), Knoll en Flos bezetten de begane grond van negentiende-eeuwse palazzo’s in een volgorde die werkelijk leerzaam is over waar de Italiaanse meubelindustrie zichzelf positioneert. B&B Italia’s flagship op Viale Piave 14 (een korte uitbreiding naar het oosten van de Durini-as) is het meest architectonisch opvallend — de begane grond showroom werd ontworpen door Antonio Citterio en behandelt het meubilair als sculptuur in een wit volume dat het veranderende licht de hele dag opvangt.

Milan fashion highlights tour with guide

Sluit de dag af bij de Fondazione Prada, waarvoor een tram- of metroreis naar het zuidelijke deel van de stad nodig is. De stichting bevindt zich op Largo Isarco 2, bereikbaar per tram 9 of per metro M3 naar Lodi TIBB en dan 10 minuten lopen. Het complex werd ontworpen door OMA/Rem Koolhaas en opende in 2015; het omvat een destilleerdercomplex uit de jaren 1910 (zeven bestaande structuren) plus drie nieuwe gebouwen, waaronder het met goudblad bedekte Haunted House en de zeven verdiepingen tellende Torre die een panorama over het gehele terrein biedt. Toegang is €12 voor het hoofdcomplex, inclusief het OMA-gebouw; de Torre vereist soms een toeslag. Gesloten op dinsdag.

De vaste collectie van de Fondazione omvat werken van Goshka Macuga, Robert Gober, Damien Hirst, Carsten Höller (wiens meeslepende glijbaaninstallatie het Haunted House bezet), Jeff Koons en een vaste installatie van Michael Heizer op de binnenplaats. Bar Luce, ontworpen door Wes Anderson in de stijl van een Milanese bar uit de jaren vijftig, is meer dan een curiositeit — het ontwerp is geleerd en liefdevol en de koffie is werkelijk goed.

Voor een breder begrip van de gebouwde omgeving van Milan behandelt de moderne Milan-architectuurgids zowel de naoorlogse rationalistische gebouwen als de hedendaagse ingrepen door de stad.

Reken op twee tot drie uur bij de Fondazione Prada. Tram 9 keert naar het noorden richting de Duomo voor het diner.

Praktische tips voor designbezoekers

Openingstijden: De meeste commerciële showrooms in Milan houden kantooruren aan — doorgaans maandag tot vrijdag 10:00–13:00 en 15:00–19:00, met zaterdagochtend. Veel zijn op zondag volledig gesloten. Plan de showroombezoeken op dag 1 en dag 3 dienovereenkomstig. Musea houden gepubliceerde uren aan en zijn vaak op maandag gesloten.

Design Week-timing: Als je bezoek in april tijdens de Fuorisalone valt, boek dan minstens zes maanden van tevoren onderdak. Hotels verdrievoudigen in prijs en de stad is echt druk. De Milan Design Week-gids behandelt het Fuorisalone-circuit in detail. De belangrijkste designbeurs, Salone del Mobile, vindt plaats bij Fiera Milano in Rho, 20 minuten ten westen van het stadscentrum per metro M1.

Rondkomen: De Porta Nuova en Isola-gebieden zijn het best bereikbaar te voet vanuit metrostation Garibaldi FS (M2, M5). De Fondazione Prada is het handigst bereikbaar per tram 9 van Via Torino. De Triennale is te voet bereikbaar vanuit Cadorna (M1, M2) in ongeveer 12 minuten.

Voor bredere stadscontext behandelt het driedaagse Milan-plan de bredere hoogtepunten als je design wilt combineren met geschiedenis en eten. De Brera en Sforza-districtgids biedt nuttige context voor dag 1.

Veelgestelde vragen over Milan-designplannen

Moet ik de Triennale van tevoren boeken?

Nee. Standaardtoegang (€10) kan op de dag zelf aan de deur worden gekocht. Tijdens de Fuorisalone in april vormen zich rijen maar het museum beheert die zonder vereisten voor vooraf boeken. Tijdelijke tentoonstellingsopeningen ‘s avonds zijn vaak gratis.

Zijn de designshowrooms in het Quadrilatero open voor het publiek?

De meeste grote showrooms — Molteni&C, Poliform, De Padova, Cassina, B&B Italia — laten leden van het publiek toe tijdens kantooruren zonder afspraak. Het zijn geen winkels en het personeel zal geen verkoopdruk uitoefenen als je aangeeft dat je een bezoek uit interesse brengt. Sommige zeer hoogwaardige showrooms, met name die op bovenverdiepingen of achter ongemarkeerde deuren, zijn technisch gezien op afspraak voor de handel, maar een beleefde aanvraag levert doorgaans toegang op.

Is de Fondazione Prada de toegangsprijs waard?

Ja, voor de meeste bezoekers met een serieuze interesse in hedendaagse kunst en architectuur. Het OMA-gebouw alleen al — met zijn gestapeld programma van ruimtes en de bewuste spanning tussen oude distilleerderstructuren en nieuwe volumes — rechtvaardigt het bezoek als architectonische ervaring. De kunstcollectie is werkelijk significant. Bar Luce is enigszins beroemd geworden en kan kort druk zijn op piekmomenten; voor 11:00 of na 15:00 aankomen is comfortabeler.

Wanneer is de beste tijd om Milan te bezoeken voor design?

April is het wereldwijde antwoord vanwege Salone del Mobile en Fuorisalone. Echter, september (het Formule 1-weekend van Monza terzijde) en oktober zijn goede maanden met minder drukte en comfortabele temperaturen. De designshowrooms en musea werken het hele jaar door met consistent programma.

Kan ik de Bosco Verticale van binnen bezoeken?

Nee. De torens zijn privéwoningen. Je kunt ze uitgebreid bekijken op straatniveau en vanuit het Biblioteca degli Alberi-park. Bekijken van de bovenverdiepingen van de UniCredit Tower (die via het gelieerde hotel op de bovenste verdiepingen bezoekersobservatietoegang heeft) geeft een ander perspectief maar is niet gemakkelijk te regelen voor informele bezoekers.

Hoe bereik ik de Fondazione Prada zonder auto?

Tram 9 van Via Torino (nabij de Duomo) stopt bij Largo Isarco; van de halte is het een korte wandeling. Metro M3 naar Lodi TIBB gevolgd door 10 minuten lopen is de snelste optie. Een taxi vanuit de Duomo duurt ongeveer 15 minuten en kost €10–14 afhankelijk van het verkeer.

Is er een toegangsprijs voor het Biblioteca degli Alberi-park?

Nee. Het park is gratis en dagelijks geopend van 07:00 tot 21:00 (tot 23:00 in de zomer). Het is een van de beste gratis ruimtes in Milan en het bezoeken waard zelfs als je weinig tijd hebt.